20 sierpnia

       Dotychczasowe działania wojenne prowadziły do  narastania konfliktu pomiędzy dwoma wielkimi sojusznikami, którzy dzielili Europę według własnych interesów. Coraz częściej jednak interesy te wydawały się sprzeczne.
         Działania wywiadu niemieckiego na terenie ZSRR to początek lat 20-tych, choć wówczas był to przede wszystkim wywiad gospodarczy. Dojście Hitlera do władzy rozszerza zakres działania wywiadu niemieckiego. Hitler w swoich planach widzi podbity i skolonizowany ZSRR. Decyzja o przygotowaniu planu agresji nastąpiła po pokonaniu Francji – w 1940 roku. Plan Barbarossa obejmował dwa założenia – rozbicie, a następnie opanowanie ZSRR. Plan ten był gotowy i podpisany już 18 grudnia 1940 roku, jednak wydarzenia na Bałkanach uniemożliwiły rozpoczęcie ataku w terminie planowanym, a mianowicie 15 maja 1941 roku. Termin został przesunięty na 22 czerwca. Hitler liczył na błyskawiczne rozstrzygnięcie tej kampanii: znajdujące się w zachodniej części Rosji podstawowe siły rosyjskich wojsk lądowych należy zniszczyć siłami operacyjnymi wojsk pancernych, posuwających się głęboko wysuniętym, ostrym klinem oraz nie dopuścić do wycofania się zdolnych do walki jednostek na rozległe przestrzenie terytorium rosyjskiego. Drogą szybkiego ścigania należy dotrzeć do linii, z których rosyjska flota powietrzna nie będzie w stanie dokonywać nalotów na terytorium Rzeszy Niemieckiej. Celem końcowym operacji jest utworzenie bariery zaporowej przeciwko Rosji azjatyckiej na ogólnej linii Wołga – Archangielsk. W ten sposób ostatni okręg przemysłowy pozostający u Rosjan na Uralu można będzie w razie konieczności sparaliżować za pomocą lotnictwa. W toku tych działań rosyjska flota bałtycka szybko utraci swe bazy, a zatem okaże się niezdolna do kontynuowania dalszej walki. Nasze potężne uderzenia już na początku operacji muszą zapobiec działaniom rosyjskiej floty powietrznej. Założone cele miały być osiągnięte w ciągu dwóch – trzech miesięcy. Hitler przekonywał swój sztab o konieczności ataku na słabe państwo radzieckie, zanim się dozbroi i będzie stanowić siłę nie do pokonania. Zapowiadał likwidację Rosji jako państwa, likwidację inteligencji rosyjskiej, wytępienie komunistów. W planach niemieckich północne tereny ZSRR miały być przekazane Finlandii, na terenach republik bałtyckich oraz na Ukrainie i Białorusi miały być utworzone protektoraty.
         Tymczasem 13 maja 1941 roku Hitler podpisał rozkaz o działalności sądów wojennych w czasie realizacji planu Barbarossa. To dawało grupom specjalnym SS ogromną swobodę postępowania na zajmowanych terenach wobec ludności cywilnej. 25 maja o planowanym ataku poinformowani zostali dowódcy armii fińskiej. W drugim etapie Hitler poinformował o swoich planach Mussoliniego. Do planu włączona została Rumunia, która liczyła na odebranie Besarabii oraz na zajęcie terytoriów po Odessę.
         Na granicy ze Związkiem Radzieckim skoncentrowane zostały 153 dywizje, z czego 29 pancernych i 4 dywizje Waffen SS. Dowództwo powierzone zostało feldmarszalkowi von Brauchitschowi. Atak miał być przeprowadzony jednocześnie w trzech kierunkach: Grupa Armii Północ pod dowództwem feldmarszałka Wilhelma von Leeba z terytorium Prus uderzyć miała na Leningrad. Z południowych Prus i terytorium GG Grupa Armii Środek miała przeprowadzić uderzenie na linii Mińsk – Smoleńsk – Moskwa. Tą grupą dowodził feldmarszałek Fedor von Bock. Grupa Armii Południe miała poprowadzić atak z Lubelszczyzny na Kijów – dowódcą był feldmarszałek Gerd von Rundstedt. Ponadto do ataku na ZSRR miały być użyte trzy floty powietrzne – blisko  5000 samolotów. Siła armii niemieckiej to 7 200 000 ludzi, z czego blisko 4 miliony miały być użyte w pierwszym rzucie. Związek Radziecki mógł przeciwstawić tej machinie wojennej 4 700 000 ludzi, z czego połowę tylko w pierwszej linii.
         Już 10 czerwca 1941 roku wywiad brytyjski poinformował ZSRR o przygotowywanym ataku, koncentracji wojsk niemieckich – informacje zebrane przez wywiad AK. ZSRR zignorował to ostrzeżenie, a w prasie radzieckiej informacje o planowanym ataku na ZSRR uznane zostały za niezręcznie spreparowaną akcję propagandową. To sprawiło, że po stronie radzieckiej nie podjęto żadnych przygotowań do odparcia ewentualnego ataku. 18 czerwca strona radziecka została poinformowana o planowanym ataku ponownie – tym razem przez niemieckiego oficera, który przekazał dokładną datę i godzinę agresji. Również i to zostało zignorowane. Do kolejnej dezercji oficera niemieckiego, który przekazał informację o planowanym ataku doszło 20 czerwca – Alfred Lieskoff. Dzień 22 czerwca został wyznaczony w armii czerwonej jako dzień wolny od zajęć. Zignorowane zostały także informacje rodzimego wywiadu wojskowego o niepokoju i koncentracji wojsk na granicy. Informacje, które dotarły do Moskwy zostały zignorowane przez Stalina – niepotrzebnie wywołujemy panikę. Wszystko wydawało się potwierdzać to stanowisko – w nocy z 21 na 22 czerwca przez granicę przejechał pociąg relacji Berlin – Moskwa, na kilka minut przed czwartą na terytorium niemieckie wjechały dwa transporty radzieckie z ropą i żywnością. Dopiero o 1 w nocy komisarz obrony marszałek Timoszenko wydał rozkaz o mobilizacji, ale do znacznej części oddziałów rozkaz ten dotarł na długo po ataku.
         O godz. 315 Niemcy bez wypowiedzenia wojny zaatakowały ZSRR. Po 45 minutowym przygotowaniu artyleryjskim oraz atakach lotnictwa niemieckiego granicę niemiecką przekroczyły armie niemieckie. Jedynie na niektórych odcinkach frontu wojska radzieckie stawiły opór. Pierwszy dzień zakończył się sukcesem armii niemieckich, które wdarły się na kilkadziesiąt kilometrów w głąb ZSRR. Dowództwo radzieckie nie mogło uwierzyć w atak. Komisarz Timoszenko mówił: Towarzyszu Bołdin, weźcie pod uwagę, że nie należy podejmować żadnych działań przeciwko Niemcom bez naszej wiedzy. Towarzysz Stalin nie zezwala otwierać ognia artyleryjskiego przeciwko Niemcom! Nie dać się wciągnąć w prowokację! Gazety z 22 czerwca milczały o wybuchu wojny. Dopiero radio podało pierwszy komunikat o napaści. O 715 sztab radziecki wydał rozkaz o podjęciu działań przeciwko armii niemieckiej. Wieczorem wydany został rozkaz o poprowadzeniu kontruderzeń, by rozbić oddziały niemieckie – ale tego rozkazu nie było już jak wykonać. W pierwszym dniu walki ZSRR stracił 1200 samolotów, z czego 2/3 na lotniskach.
         Agresja na ZSRR spotkała się z bardzo szybką reakcją Europy. Wielka Brytania zapowiedziała udzielenie wszelkiej pomocy. Już 2 lipca rządy angielski i radziecki zawarły umowę. 23 czerwca głos w sprawie niemieckiej agresji zabrał gen. Wł. Sikorski.
         24 czerwca doszło do bitwy pancernej pod Łuckiem i Dubnem, w okolicach Mińska okrążone zostały znaczne siły radzieckiego Frontu Zachodniego. Po tygodniu walk Front ten przestał istnieć.
         28 czerwca wojska niemieckie wkroczyły do Mińska, 300 000 żołnierzy armii czerwonej dostało się do niewoli. 1 lipca do Rygi, 16 lipca do Smoleńska. W walkach o Smoleńsk strona radziecka po raz pierwszy użyła swojej nowej tajnej broni – katiusz. Na front przybył wówczas marszałek Woroszyłow, Szaposznikow, Kulik, dowódca frontu oskarżony został o zdradę i rozstrzelany, a wraz z nim kilku innych generałów. Na dowódcę frontu powołano szefa sztabu generalnego gen. Gieorgija Żukowa. 29 czerwca Komitet Centralny w odezwie do narodu wezwał wszystkich obywateli, bez względu na przekonania, do Wielkiej Wojny Narodowej. Zorganizowane zostały trzy fronty: Północno – Zachodni marszałka Woroszyłowa, Zachodni marszałka Timoszenki i Południowo – Zachodni marszałka Budionnego. Ponieważ front południowy (Kijów) pozostał w tyle w stosunku do środkowego, Hitler przerzucił część sił dla jego podciągnięcia. To pozwoliło Żukowowi na przygotowanie linii obrony na wschód od Smoleńska, gdzie stawi opór armii niemieckiej do 2 września. Kijów kapitulował 20 września i front uległ wyrównaniu. Doszło do napięć w sztabie niemieckim – generalicja uważała, że główne siły winny uderzyć na Moskwę. Hitler uważał, że Moskwa nie stanowi jakiegoś ważnego strategicznie celu, dążył do oskrzydlenia i odcięcia ZSRR od Bałtyku, chciał także połączenia frontu niemieckiego z fińskim i dopiero wówczas chciał przeprowadzić atak na Moskwę. Drugie skrzydło – południowe, miało pozbawić ZSRR zaplecza surowcowego, zapewnić dostawy ropy dla armii niemieckiej. W ten sposób zamknięty by został pierścień wokół Moskwy.
         Jednocześnie sztab niemiecki uświadomił sobie, że idea blitzkriegu nie powiodła się. Po trzech miesiącach walk ZSRR nie został rozbity, a sytuacja na froncie komplikowała się. Marsz armii niemieckiej zablokowała jesienna pogoda i błoto, z którym niemiecka technika nie mogła sobie poradzić. Hitler popełnił błąd – po raz pierwszy lotnictwo niemieckie nie zostało użyte przeciwko zapleczu wroga, lecz jako wsparcie działań frontowych. To pozwoliło na ewakuację wielu zakładów pracy, fabryk za Ural. W końcu września armia niemiecka stanęła pod Leningradem, ale miasto nie skapitulowało. Siły niemieckie zostały związane w tym miejscu na dłuższy czas. Wojska frontu środkowego podeszły pod Moskwę. Ewakuowano władze cywilne, natomiast Stalin ze sztabem pozostali w stolicy. W listopadzie rozpocznie się operacja Tajfun – niemiecka ofensywa na Moskwę. Faktycznie bitwa o Moskwę rozpoczęła się już 30 września.  Niemcy skoncentrowali 77 dywizji, w tym 22 pancerne i zmotoryzowane. Grupa Armii Środek liczyła 1 800 ooo ludzi, 1700 czołgów, 1400 samolotów, 14 tysięcy dział.
         Na terenach zajętych przez armię niemiecką specjalne grupy operacyjne SS dokonywały masowych egzekucji. W pierwszej kolejności rozwiązywano kwestię żydowską, w drugiej kolejności likwidowano  jeńców wojennych. To także było błędem – w pierwszych dniach walk oddziały radzieckie po zamordowaniu oficerów politycznych same przechodziły na stronę niemiecką. Spodziewano się wyzwolenia z terroru bolszewickiego. Ten został jedynie zastąpiony nowym.

Ciekawostki:

         Rudolf Hess – następca Hitlera (oficjalnie ogłoszony drugim następcą po GA¶ringu). Jego kariera kończy się 10 maja 1941 roku, kiedy jako kapitan Alfred Horn opuszcza Niemcy i udaje się do Szkocji. W liście pozostawionym do Hitlera swój wyjazd tłumaczył dążeniem do doprowadzenia pokoju z Wielką Brytanią. Został rozpoznany i aresztowany jako jeniec wojenny. Przebywał na terenie Wielkiej Brytanii do końca wojny. Jedynym skutkiem wyprawy była kompromitacja Rzeszy. Hitler nakazał wydanie w sprawie Hessa specjalnego komunikatu, który wskazywał na chorobę psychiczną Hessa i jego śmiertelny wypadek przy próbie pilotażu, czego rzekomo zakazano mu wykonywać. 12 maja rząd Wielkiej Brytanii wydał oświadczenie o przebywaniu Hessa na terytorium Wielkiej Brytanii, cały i zdrów. Nie ujawniono powodów jego przybycia. Po wojnie Hess stanął przed trybunałem w Norymberdze i został skazany na dożywotnie więzienie. Był więźniem w Spandau. Mając 93 lata w roku 1987, 17sierpnia popełnił – wg oficjalnych źródeł – samobójstwo. Do dziś nie jest jasny powód ucieczki Hessa – archiwa brytyjskie w tej sprawie są zamknięte do roku 2016. Ponieważ Hess nie rozumiał zarzutów stawianych mu na procesie, badania lekarskie nie potwierdziły blizn po ranach  z I wojny światowej, a sam Hess nie dopuszczał do siebie przez 28 lat najbliższej rodziny – wielu poddaje w wątpliwość tożsamość więźnia ze Spandau.

© Solmedia 2019

UWAGA! Ten serwis używa cookies i podobnych technologii.

UWAGA! Ten serwis używa cookies i podobnych technologii. Brak zmiany ustawienia przeglądarki oznacza zgodę na to.

Zrozumiałem